السيد الخوئي (مترجم: نجمى / هريسى)
370
البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى)
به استحكام خود باقى است و تمام علماى شيعه و از اهل سنت نيز حسن بصرى و عطا به همان معنى معتقد مىباشند . اما اكثر علماى اهل سنت به نسخ در اين آيه معتقدند . ولى به عقيده ما حكم اين آيه نسخ نشده است ، نه به وسيله آيات ديگر و نه به وسيله اخبار و احاديث . توضيح اين كه : از ظاهر آيهء كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ ، « 1 » چنين بر مىآيد كه اجراى حكم قصاص در جامعه يك حكم واجب و لازم است و از آيهء فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ « 2 » ( 1 ) - نيز كه اولياى مقتول را تشويق به عفو و بخشش و ترغيب به اغماض از قصاص مىكند ، چنين استفاده مىشود كه قصاص در صورتى واجب خواهد بود كه اولياى مقتول آن را درخواست كنند ، نه در صورت عفو و اغماض . به طور كلى از اين دو جمله قرآنى چنين استفاده مىشود كه اگر اولياى مقتول درخواست قصاص كنند ، بر قاتل واجب است كه در برابر حكم قصاص خاضع و تسليم شود ، ولى وجوب تسليم در صورتى است كه مرد ، مردى را بكشد و يا زن مردى و يا زنى را بكشد و اما اگر مرد زنى را بكشد ، واجب نيست كه به مجرد درخواست قصاص ، تسليم شود ، بلكه مىتواند استنكاف كند تا نصف ديهاش را بگيرد ، سپس خود را تسليم قانون قصاص كند . اين حكم هيچگونه با مضمون آيه شريفه مخالفت ندارد تا موجب نسخ آن شود ، زيرا همانطوركه در آيه شريفه آمده است ، مقابل زن در موضوع قصاص ، زن است ، نه مرد منتها از دلايل ديگر استفاده مىشود كه اگر مرد در اثر قتل زن قصاص شود ، مىتواند نصف ديه و خونبهاى خود را از اولياى زن بگيرد و در اين صورت مرد در برابر « مجموع خونبهاى زن و نصف ديه » قرار گرفته نه در برابر تنها زن كه تا بر خلاف مضمون آيه شريفه بوده و ناسخ حكم آن محسوب شود . و اين نوع قصاص ، يك حكم خاص و مستقلى است و با حكم اولى كه از آيه مورد بحث استفاده مىشود ، كوچكترين منافاتى ندارد تا آن را نسخ كند . آرى ، نسخ در آيه مذكور در صورتى درست است كه طبق نظر علماى اهل سنت ، مردى را كه قاتل زن است ، مىتوان در برابر او بدون پرداخت نصف ديه ، قصاص نمود ، زيرا اين حكم با مضمون آيه منافات دارد و هركس بدان معتقد باشد ، چارهاى ندارد جز اين كه در مفهوم آيه به نسخ قائل شود . ولى اثبات اين نظريه بسيار سخت است و دليل محكم و استوارى ندارد زيرا طرفداران اين نظريه گاهى به اطلاق مفهوم آيه دوم كه در مورد قصاص ، اسمى از زن و مرد به ميان نياورده است ،
--> ( 1 ) . بقره / 178 . ( 2 ) . بقره / 178 .